Project voor twee Freinet-basisscholen in Vlaanderen, 2009-2011
Project for two primary schools in Flanders, 2009-2011
Foto's
In de openbare basisscholen van de Vlaamse dorpen Lille en Herentals wordt lesgegeven volgens de pedagogische principes van Célestin Freinet. De scholen behoren tot dezelfde organisatie, worden door dezelfde mensen geleid en werken nauw samen. Ze zijn thans gehuisvest in ooit tijdelijk bedoelde, paviljoenachtige schoolgebouwen uit de jaren 60 die inmiddels dringend aan vervanging toe zijn. Omdat beide schoollocaties veel gemeen hebben ligt het voor de hand, beide nieuwbouwprojecten als één project te beschouwen. Om die reden is er voor beide scholen één prototypisch, uitbreidbaar en aanpasbaar gebouwtype ontwikkeld.
Door de slechte staat waarin de bestaande gebouwen verkeren valt nauwelijks op hoe ruim en groen de bouwkavels zijn, en hoe goed ze om die reden zijn toegesneden op de behoeftes van het Freinet-onderwijs. Ze liggen afgeschermd van het verkeer in een groot binnengebied, omgeven door natuur en achtertuinen. Er zijn bomen, vogels, zon en vooral oneindig veel mogelijkheden om buiten te werken, te leren, te leven en er iets van te maken. Een ideale schoolomgeving!
De gebouwen die we voor beide plekken voorstellen zijn eenvoudige en tot de verbeelding sprekende volumes. Door de flauw hellende kappen refereren ze aan conventionele landbouwschuren en sluiten aan bij de vriendelijke, landelijke sfeer van de omgeving.
In Vlaanderen zijn de bouwbudgetten en vloeroppervlaktes voor nieuwe scholen genormeerd. Om binnen deze beperkende randvoorwaardes de klaslokalen zo groot mogelijk te kunnen uitvoeren (Freinet-onderwijs maakt gebruik van specifiek gereedschap en meubilair heeft daarom veel behoefte aan ruime lokalen) hebben we ervan afgezien om gangen naast de klaslokalen te plaatsen. Telkens worden twee klaslokalen direct van buitenaf via een tochtportaal ontsloten dat tevens toegang geeft tot garderobes en toiletten.
De klaslokalen en de polyvalente ruimte zijn naast elkaar geplaatst en onderling verbonden door middel van grote schuifdeuren. Het dak is uitgevoerd als één grote kap. Om in de hoge ruimtes op termijn een insteekverdieping te kunnen plaatsen is in elk lokaal een gelamineerde balk opgenomen die tevens als gordijnrails kan dienen.
Door de eenvoudige, lineaire opzet zijn de lokalen en de de polyvalente ruimte onderling verbonden en inwisselbaar. Alle lokalen hebben aan weerskanten uitzicht over natuur en tuinen en directe toegang naar buiten. Onder het royale dakoverstek aan de zuidkant ontstaat er een overdekte buitencorridor of veranda die bij warm weer bij het lokaal kan worden betrokken en tevens werkt als zonwering.
De ver uit het hoofdvolume geschoven toiletblokjes zijn vanaf binnen én buiten gemakkelijk bereikbaar. Ertussen bevinden zich halfomsloten 'buitenlokalen' waar ook in de buitenlucht kan worden gewerkt en gespeeld.
Door zijn grootte alleen al is het dak het meest ruimte- en beeldbepalende element van het gebouw. De constructie uit dragende, houten kastenelementen integreert warmteisolatie en akoestische absorbtie. Tevens is het hoogwaardige oppervlak sfeerbepalend voor de ruimte. Aan de noordzijde van het dak zijn enkele daklichten aangebracht die het karakter van het materiaal en de bijzondere ruimtevorm goed tot hun recht laten komen.
Het prototypische model voor beide scholen is flexibel in gebruik, in de toekomst makkelijk uit te breiden en op lange termijn voor verschillende doeleinden her te gebruiken. Ook veranderende didactische opvattingen en ruimtebehoeftes kunnen op eenvoudige manier worden geaccommodeerd.
De langsgevels van de gebouwen bestaan nagenoeg volledig uit doorgaande glazen puien. De kopgevels zijn bekleed met baksteen waarbij er ruimte is gereserveerd voor de gebruikers. Ze kunnen er hun eigen stempel op drukken door middel van zelfgemaakte kunstwerken en gekleurde keramische tegels. Het dak wordt uitgevoerd als vegetatiedak met een gevarieerde beplanting van kruiden, grassen en mossen.
Op beide locaties vormt de nieuwe school een natuurlijke rand van de schooltuin en schermt het gebied naar het noorden toe af. Het omsloten groengebied tussen de noordgevel en de erfgrens cq bosrand kan worden ingericht als moes- of bloementuin. De plaatsing op het terrein zorgt tevens voor een ruim aaneengesloten groengebied ten zuiden van de lokalen dat extensief wordt beplant met gras en fruitbomen.
Photographs
The children attending the public primary schools in the Flemish villages Lille and Herentals are taught according to the pedagogical principles of Célestin Freinet. Both schools belong to the same organisation and are run by the same people. At the moment they make use of similar temporary school-pavilions built in the 60s that are due to be replaced.
Both projects and sites have so much in common that it seems to be an obvious choice to regard both projects as one. For that reason we developed one prototypical, adaptable concept for both locations.
Due to the deplorable state of the existing buildings it's hard to appreciate the qualities of the sites. Nevertheless they are both spacious and green and seem to be exceptionally well suited for the specific needs of the Freinet-education. Both sites are protected from roads and traffic by gardens and nature. There are flowers, birds, sun and most of all endless possibilities to work, study, play and learn outdoors – an ideal surrounding for a school.
The buildings we propose are shaped as simple volumes. Their pitched-roofed shapes refer to the conventional barns of the area establishing a natural relationship with its friendly, rural character.
In Flanders there are precise guidelines limiting the size and budget for public schools. To be able to maximise the size of the classrooms (Freinet-education makes use of specific tools and furnishings and requires generous spaces) we decided to build a school without corridors and add as much space as possible to the classrooms. Therfore all classrooms are directly accessed from the outside. Two classrooms share a small entrance lobby and toilets. The classrooms and the multifunctional space are situated next to each other and are interconnected by large sliding doors. To facilitate a future mezzanine floor under the high roof we provided for a laminated beam spanning the classrooms to be used as well for curtains and other purposes.
Thanks to the simple, linear arrangement the classrooms and the multifunctional room are exchangeable. Alle rooms enjoy views to gardens and landscape on both sides and have direct access to the outside.
The space under the generously cantelevering roof on the southside of the building is used as verandah or outdoor corridor. In the summer the space acts as sunprotection for the interior and can be used as extension of the classroom. The low wings containing the entrance lobbies and toilets are equally accessible from inside and outside. The semi-enclosed area spaces in between these volumes can be used as outdoor classrooms.
Due to its sheer size the roof is the most prominent element of the building. Its construction made of load-bearing, uncovered timber elements combines thermal insulation, acoustic absorbtion and high-quality finishes. On the northside of the roof there are several rooflights enhancing the spatial quality of space and material. The prototypical layout for both schools is flexible in use, easy to extend and able to accomodate future changes.
The long façades of the buildings will be almost completely glazed. The short façades will be clad with bricks accommodating opportunities for the users to personalise the outer appearance of their building with self-made artworks and colourful ceramic tiles. The roof will be covered with a colourful blanket of herbs, grasses and mosses underlining the green character of the project as a whole.
On both locations the new buildings form a natural boundary of the schoolyard on the northern edge of the site. The chosen position allows for a large, uninterrupted green area on the south side of the building. This green schoolyard will be extensively planted with grass and fruit trees. The narrow, enclosed open area between the northside of the building and private gardens adjacent to the school area resp. the forest will be used as school garden with beds for vegetables and flowers.
